جیب‌خالی و کارخانه تعطیل

رکود سال 99 از وضعیت سال 92 بدتر است؟

0

اقتصاد ایران در دوره دوم تحریم ها که از سال 1397 آغاز شده است، مشابه دوره قبلی در سال 91 پیش می رفت اما مصائب رکود، این بار چهره دیگری از خود نشان داد که با دوره قبل متفاوت است.

محمد عدلی/ بعد از دو سال تنش در بازارها و رکود در بخش های مولد، انگار بار دیگر همه چیز در حال تکرار است. در سال جدید قیمت ارز، طلا و مسکن جهش جدیدی را تجربه کرده اند و نشانه های رکود در بخش های مختلف نمایان شده است. اقتصاد خسته ایران که دو سال سخت را پشت سر گذاشته است، مطابق با تجربه قبلی در سال های 91 و 92، باید به سوی بهبود پیش می رفت اما غافلگیری دیگری در جهت منفی بوجود آمده که نگرانی ها را افزایش داده است. از یک سو بازارهای واسطه ای و نقدینگی سرگردان همچنان با یکدیگر همراه شده اند و از طرف دیگر بخش های مولد رکود ناشی از کرونا را تجربه  می کنند. ترکیب تحریم و کرونا موجب شد تا پیش بینی نرخ رشد اقتصادی در سال 99 معادل 6- درصد قرار گیرد. رشد منفی برای سومین سال پی در پی خستگی را به تن اقتصادگردانان باقی گذاشته است. آن ها که تصور می کردند بعد از دو سال سختی به سوی آرامش نسبی در فضای اقتصاد کلان پیش می روند و می توانند با وجود تحریم ها، برنامه ریزی جدیدی برای فعالیت اقتصادی در شرایط با ثبات داشته باشند، چنین چشم اندازی را نقش بر آب می بینند. کرونه به بهانه اصلی این فضای ناامیدکننده تبدیل شده است اما در مقایسه با سال 92 باید نبود رویداد سیاسی امیدوارکننده را نیز به آن اضافه کرد.

محصول تحریم و کرونا

1 اقتصاد ایران در دوره دوم تحریم ها که از سال 1397 آغاز شده است، مشابه دوره قبلی در سال 91 پیش می رفت اما مصائب رکود، این بار چهره دیگری از خود نشان داد که با دوره قبل متفاوت است. طبق تجربه قبلی، اقتصاد ایران باید بعد از دو سال رشد منفی به ثبات نسبی می رسید و شاخص تولید ناخالص داخلی به بالای صفر صعود می کرد.

پیش بینی ها نشان می دهد که در سال 99 همچنان رشد منفی در اقتصاد حاکم است تا رکود برای سومین سال پیاپی تداوم داشته باشد. شیوع کرونا به عنوان دلیل اصلی این تغییر مسیر شناخته می شود اما از چشم انداز مثبت سیاسی ایجاد شده در سال 92 نیز خبری نیست تا نه بازارها از حرکت هیجانی بازایستاده باشند و نه بخش های مولد به سوی جلو گام برداشته باشند.

با دنبال کردن مسیر نرخ رشد اقتصادی که تعیین کننده ترین شاخص اقتصاد و برایندی از مسیر حرکت تمامی بخش هاست، می توان همان نشانه ها و پیام ها را دریافت کرد. نرخ رشد اقتصادی در سال های 97 و 98 به زیر صفر تنزل کرد.

پیش بینی های قبلی نشان می داد که این شاخص در سال 99 به بالای صفر بازگردد. اواخر سال 98 اما با شیوع ویروس کرونا در ایران و جهان، معادلات برهم خورد. قرار نبود تعداد سال هایی که رشد منفی در اقتصاد ایران جاری است به 3 برسد اما آخرین پیش بینی ها نشان می دهد که این شاخص در سال 99 نیز به عنوان سومین سال متوالی منفی خواهد بود.

3 سال رشد منفی پیاپی، نشانه مهمی بر تعمیق رکود در اقتصاد ایران به شمار می رود. تمدید رکود به سال سوم، خبر نگران کننده ای برای جامعه محسوب می شود. آن ها که به پایان دوره رکود امید بسته بودند، حالا باید آن را بیشتر باور کنند. به ویژه آنکه حرکت نمودار رشد اقتصادی در محدوده زیر صفر برای سال سوم، به معنی پایین کشیده شدن شاخص های دیگر نیز بوده است. درآمد سرانه، سرمایه گذاری، خط فقر و سایر شاخص های اقتصادی نیز به دشوارترین شرایط خود رسیده اند تا آخرین سال دهه 90 را به سخت ترین سال اقتصاد ایران در دوره پس از جنگ تحمیلی تبدیل کرده باشند.

سرنوشت سال سوم در تحریم دوم

2 آثار تحریم در سال دوم نیز پابرجا ماند. نرخ رشد اقتصاد در سال 92 به 2- درصد رسید. به طور معمول پس از دو سال شوک به تولید، در سال سوم اقتصاد می تواند خود را در همان سطح تولید نگه دارد و حتی با اندکی ثبات در بازارهای رایج خود را کمی بالا بکشد. به همین دلیل در سال 93 نرخ رشد اقتصاد به اندازه 3 واحد درصد به بالای صفر رسید. البته رویدادهای سیاسی در سال 92 بر این فرایند تاثیر گذاشت. روی کار آمدن دولت تدبیر و امید با اصلاح برخی سیاست گذاری های اقتصادی و انضباط بخشی به حوزه پولی و مالی موجب آرامش بخشی به بازارهای واسطه ای طلا، ارز، مسکن و خودرو شد تا بخش های مولد بار دیگر فرصت رشد پیدا کنند. آغاز مذاکرات هسته ای و چشم انداز رسیدن به توافق با دنیا، موجب شد تا ثبات به اقتصاد کلان بازگردد و تولید امکان بازیابی خود را پیدا کند. با این وجود از آنجا که به طور واقعی هنوز تحریمی برداشته نشده بود، در سال 94 امان رشد بیشتر اقتصاد فراهم نشد و اقتصاد نتوانست در مقایسه با سال 93، رشد بیشتر از یک درصد داشته باشد. سال های 95 و 96 اما به واسطه برجام و رفع تحریم ها فرصت تنفسی برای اقتصاد ایران در سال های میانی دهه 90 بوجود آمد. رشد اقتصاد در این سال ها با جهشی تاریخی همراه شد.

دور دوم تحریم از سال 97 به اقتصاد ایران حمله کرد. از همین رو سال 97 رشد اقتصاد به 4.9- درصد تنزل کرد در سال 98 نیز با تعمیق رکود، شاخص رشد تولید ناخالص داخلی به 7- درصد رسید تا دو سال سخت سپری شده باشد. این همان مسیری بود که در سال های 91 و 92 نیز طی شده بود. انتظار می رفت همان فرمول برای سال سوم تحریم ها نیز تکرار شود. پیش بین های صندوق بین المللی پول و مرکز پژوهش های مجلس نیز نشان می داد که اقتصاد در سال سوم تحریم، به سقوط بیشتر ادامه نمی دهد و به ثبات نسبی می رسد. این پیش بینی اما با شیوع ویروس کرونا در جهان دچار تغییر شده است. بر خلاف دوره قبلی تحریم، بازارهای واسطه ای به آرامش نرسیدند و موج دوم افزایش قیمت را آغاز کردند. البته به مانند دوره اول، رویداد سیاسی امیدوارکننده ای اتفاق نیفتاد که به آرام بخشی برای بازارها تبدیل شود. این موضوع در کنار رکود ناشی از کرونا موجب شد تا سومین سال رکود در اقتصاد ایران قطعی شود. پیش بینی ها از نرخ رشد 6- درصدی برای سال 99 حکایت دارد. در این شرایط درآمد سرانه در سال 99 کمتر از سال 90 خواهد بود و برایند رشد اقتصادی در این دهه به زیر صفر خواهد رسید که نشان دهنده ناکامی اقتصاد در دهه 90 خواهد بود. دهه ای که اقتصاد در آن نه تنها به جلو نرفته که کمی عقب نشینی کرده است.

اقتصاد در بحران

3 گزارش مرکز آمار ایران از عملكرد واقعی اقتصاد در سال 1398 نشان می دهد كه محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال 1390 در سال 1398 به رقم 703.7 هزار میلیارد تومان با نفت و 612.1 هزار میلیارد تومان بدون احتساب نفت رسیده است، در حالی كه این ارقام در سال 97 با نفت 756.7 هزار میلیارد تومان و بدون نفت 615.7 هزار میلیارد تومان بوده است که کاهش 7 درصدی تویلد ناخالص داخلی با احتساب نفت و کاهش 0.6 درصدی تولید بدون احتساب نفت را اثبات می کند.

بخش های مختلف اقتصاد، نقش های متغیری در تولید ناخالص داخلی داشته اند. اکثر بخش ها، نقش کاهنده در رشد اقتصادی ایفا کرده اند که البته شدت و ضعف هر کدام متفاوت بوده است. بخش کشاورزی اما تاثیر مثبتی بر روی شاخص تولید اشته است چراکه همچنان نرخ رشد تولید در این بخش مثبت باقی مانده است. مطابق گزارش مرکز آمار ایران، در سال 1398 و در میان بخش های اقتصادی، گروه كشاورزی به رشد 3 درصدی رسیده است؛ گروه صنایع و معادن با نرخ 14.7- درصد در تولید مواجه شده است که نتیجه رشد 35- درصدی در بخش استخراج نفت خام و گازطبیعی، رشد 2.1 درصدی در سایر معادن، رشد 1.8- درصدی در بهش صنعت، رشد 1.6 درصدی در بخش انرژی و رشد 6.1 درصدی در بخش ساختمان بوده است؛ گروه خدمات نیز در سال 98 با رشد 0.3- درصدی نسبت به سال 97 همراه شده است.

 

کشاورزی رو به جلو

تولید ناخالص دخلی در بخش کشاورزی طی سال 98 معادل 3 درصد بیشتر از سال 97 بوده است که این موضوع مثبت بودن نرخ رشد در این بخش را نشان می دهد. این در حالی است که سایر گروه ها موفق به ثبت رشد بالای صفر در سال 98 نشده اند. گروه کشاورزی در فصل زمستان 98 رشد 1.6 درصدی را تجربه کرده است که نشان می دهد با رشد مثبت وارد سال 99 شده است.

مرکز آمار ایران محاسبه تولید ناخالص داخلی در گروه كشاورزی را بررسی تغییرات تولید در دو بخش كشاورزی و ماهیگیری دنبال می کند. بخش کشاورزی زیربخش های زراعت و  باغداری، دامداری و جنگلداری را نیز شامل می شود.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.