سرمایه‌گداری بدون سود

نرخ سود بانکی سرنوشت بورس را تغییر می‌دهد؟

عکاس آقای ....
0

«مشتری‌های کوچک و بزرگ، سود بانکی را می‌شناسند و برایشان مهم است. برخی از مشتریان قدیمی بانک ما منابع‌شان را به خاطر سود بانکی پایین خارج کرده‏اند. متاسفانه تعداد بانک‌هایی که از قانون تخطی می‌کنند هم کم نیست. آنها با روش‌های مختلف، سود بانکی را از ۱۵ درصد قانونی به ۲۰ درصد هم می‌رسانند. بیشتر این بانک‏ها خصوصی هستند اما در بین‌شان بانک‌های دولتی هم وجود دارد.» این چند جمله را مدیر شعب یکی از بانک‌های قدیمی ایران به «سازندگی» گفته است. تعیین نرخ سود بانکی طی سه دهه گذشته همواره یکی از چالش‌برانگیزترین تصمیمات سیستم بانکی ایران بوده و همواره منتقدان خود را داشته است. اخیرا نیز بانک مرکزی اعلام کرده با توجه به روند کاهشی نرخ تورم در فروردین ماه امسال نسبت به اسفند ۹۸، نرخ سود بانکی نیز باید تا ۱۵ درصد کاهش پیدا کند. البته طی ۴ سال گذشته همین نرخ برای سپرده‌های بلندمدت بانک‏ها تعیین شده بود؛ با این حال بانک‏ها با ترفندهای مختلف این سود را تا ۲۰ درصد هم می‌رساندند. بر اساس تصمیم اخیر بانک مرکزی که ۳۱ فروردین امسال اتخاذ شده، مقرر شده تا بانک‏ها دیگر سپرده‌ای با سود بالای ۱۵ درصد افتتاح نکنند. ضمن آنکه نرخ سود سپرده‏های کوتاه‌مدت کمتر از ۶ ماه نیز ۸ درصد خواهد بود. در مورد سپرده‏های بلندمدت یک‏ساله نیز مقرر شده که نرخ سود این سپرده‏ها از یکم اردیبهشت ۹۹ معادل ۱۵ درصد افتتاح شود و سپرده‏های موجود تا سررسید طبق قرارداد عمل کند. هم‌چنین در صورت نیاز، بانک‏ها می‏توانند گواهی سپرده با نرخ ۱۵ درصد تا ۱۸ درصد و نرخ شکست ۱۰ درصد تا تاریخ ۳۱ شهریور سال جاری افتتاح کنند. پس از التهابات ارزی سال ۹۷ نرخ سود سپرده‏ها به شکل غیررسمی تا محدوده ۱۸ تا ۲۰ درصد افزایش یافته بود. با این وصف، نرخ سود بانکی در عمل ۳ تا ۵ درصد کاهش یافته است. 

یک قانون ساده اقتصادی می‌گوید: «نرخ سود حساب‌های بانکی باید ۲ درصد از نرخ تورم بیشتر باشد.» ریشه این قانون در این مساله نهفته است که اگر سود بانکی کمتر از نرخ تورم باشد، آن زمان احتمال خارج شدن سرمایه از بانک‏ها و حرکت آن به سمت بازارهای غیرمولد زیاد می‌شود. نتیجه این اتفاق هم چیزی جز افزایش نقدینگی سرگردان و رشد افسارگسیخته قیمت بازارهای مختلف نیست. بر اساس آخرین گزارش‌های مرکز آمار، نرخ تورم در فروردین ۹۹ حدود ۳۲,۲ درصد بوده که نسبت به اسفندماه ۹۸ حدود ۲.۶ کاهش داشته است؛ با این حال بحران‌های متعدد اقتصادی از جمله ناکارآمدی نظام اقتصادی داخلی، تحریم‌های خارجی و شیوع ویروس کرونا دورنمای مثبتی را برای اقتصاد ایران به تصویر نکشیده است. صندوق بین‌المللی پول اخیرا رشد اقتصادی ایران در سال ۲۰۲۰ میلادی را منفی ۵.۹۸ درصد پیش‌بینی کرده که هرچند نسبت به برآورد سال ۲۰۱۹، ۷.۶ درصد بهبود یافته، اما باز هم منفی است که به معنای کاهش درآمدهای دولت است. نرخ تورم ایران در سال جاری میلادی ۳۴.۲ درصد باشد. این نهاد گفته است که در سال ۲۰۲۰ میلادی، نرخ بیکاری در ایران افزایش خواهد یافت و به ۱۶.۳ درصد خواهد رسید. این عدد برای سال ۲۰۱۹ میلادی ۱۳.۶ درصد برآورد شده بود. منفی ماندن رشد اقتصادی و وخیم‏تر شدن شرایط اقتصاد جهانی در پی شیوع ویروس کرونا باعث کاهش ارزش پول ملی خواهد شد که نتیجه آن تلاش مردم برای حفظ دارایی‌هایشان با هجوم به سمت بازارهای غیرمولد مثل سکه و دلار خواهد بود. در چنین شرایطی، کاهش نرخ سود بانکی احتمالا تصمیم مردم برای خروج پول‌هایشان از بانک‏ها را سرعت می‌بخشد. وقتی نرخ سود بانکی از تورم کمتر باشد، مردم تمایلی به نگه داشتن پول‌هایشان در بانک‏ها نشان نمی‌دهند و آن را در بازارهای غیرمولد مانند سکه، دلار، خودرو و مسکن سرمایه‌گذاری می‌کنند. این تزریق بی‌حساب و کتاب باعث رشد قیمت‏ها می‌شود و به مرور همه بازارها را تحت‌تاثیر خود قرار می‌دهد. 

نرخ سود حساب‌های بانکی در دهه‌های اخیر همواره با نوسان همراه بوده است؛ آمارهای بانک مرکزی، نرخ سود بانکی را از سال ۱۳۶۳ به این سو منتشر کرده است. بر اساس این آمار، در ۳۵ سال اخیر فقط در ۱۱ دوره، نرخ سود بانکی بیشتر از تورم بوده است؛ سال‌های ۶۴، ۷۹، ۸۰، ۸۴، ۸۵، ۸۸، ۸۹، ۹۳، ۹۴، ۹۵ و ۹۶. بیشترین توالی این سال‏ها نیز ۴ سال بوده است که از سال ۹۳ تا ۹۶ را در بر می‌گیرد. بیشترین نرخ سود پرداخت شده در این سال‏ها با ۲۲ درصد، مربوط به سال ۹۳ است. نرخ تورم در این سال حدود ۱۵,۶درصد ثبت شده است. در واقع سود پرداخت‌شده در سال ۹۳، بیشترین سودی است که در ۳۵ سال اخیر توسط بانک مرکزی اعلام شده است.

کمترین سود پرداخت‌شده نیز در سال ۶۴ رقم خورده که عدد ۸ درصد را در مقابل تورم ۶.۹ درصدی نشان می‌دهد. در سال ۹۷ که با تورم حدود ۲۷ درصد به پایان رسید، سود بانکی ۱۵ درصد و در بالاترین شرایط با روش‌های خاص بانکی، حدود ۲۰ درصد شد. در سال ۹۸ هم با وجود تورم ۳۴.۸ درصدی، سود سپرده‌های بانکی روی ۱۵ درصد قفل شده بود. حتی در سال ۷۳ که اقتصاد ایران گرفتار تورم ۴۹.۴ درصدی بود، هم سود بانکی ۱۴ درصد محاسبه می‌شد. در سال ۹۲ نیز که نرخ تورم به ۳۴.۷ درصد رسید، سود بانکی در اختیار بانک‏ها بود و بین ۷ تا ۲۰ درصد نوسان داشت. دولت از سال ۹۳ به این سو، تصمیم به کاستن سود بانکی گرفت و ابتدا در سال ۹۴ آن را به ۲۰ و ۱۸ درصد و در نهایت طی ۴ سال گذشته به ۱۵ درصد رساند. رئیس کل بانک مرکزی پیش از این با بیان اینکه افزایش نرخ سود بانکی، یکی از عوامل ناترازی بانک‌هاست، گفته بود: «بانک مرکزی به دنبال ایجاد تغییر در ترکیب پایه پولی کشور است. اگر نقدینگی سرگردان بود به راحتی می‌توانستیم آن را در بخش‌های مختلف جا‌به‌جا کنیم؛ اما در حال حاضر بخش عمده نقدینگی مربوط به سودهای بانکی است. افزایش نقدینگی به جای پرداخت سود تسهیلات باید به افزایش پایه پولی منجر شود تا بتوانیم آن را به بخش‏های مولد کشور تزریق کنیم. هم‌زمان با کنترل اضافه برداشت بانک‏ها، خالص ذخایر ارزی بانک مرکزی به دلیل تعدیل نرخ‏ها و فروش ارز توسط صادرکنندگان نیز افزایش خواهد یافت. این شیوه می‏تواند منابع ریالی لازم برای کارکرد بهتر اقتصاد و رونق تولید از ناحیه رشد پایه پولی را فراهم آورد. در شرایط حاضر افزایش نرخ سود، کارکردی جز افزایش هزینه‏های تولید و فشار بیشتر بر ترازنامه بانک‏ها نخواهد داشت.» 

برخی کارشناسان قویا می‌گویند کاهش نرخ سود بانکی باعث هجوم نقدینگی به بخش‌های غیرمولد اقتصادی می‌شود؛ اما برخی دیگر معتقدند این تصمیم منجر به حرکت سرمایه‏ها به سمت بورس خواهد شد. وحید شقاقی، اقتصاددان به اقتصادآنلاین گفته است: «کاهش نرخ سود بانکی تبعات تورمی نخواهد داشت، چون نقدینگی به سمت بازار سرمایه خواهد رفت؛ یعنی سپرده‌گذاران سپرده‏های مدت‌دارشان را به سپرده‏های کوتاه‌مدت تبدیل خواهند کرد و آن را به سمت بازار سرمایه خواهند برد و بازار سرمایه این نقدینگی را فعلا جذب می‏کند؛ ولی در آینده اگر بازار سرمایه به مشکل بخورد، می‏تواند تبعات تورمی داشته باشد.» 

 در ۳۴ سال گذشته، فقط طی ۱۱ دوره، نرخ سود بانکی بیشتر از نرخ تورم محاسبه شده است. بیشترین سود بانکی در سال ۹۴ با ۲۲ درصد و کمترین سود نیز در سال ۶۴ با ۸ درصد رقم خورد. تورم در این سال‏ها به ترتیب ۱۱,۹ و ۶.۹ درصد بود.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.